Projekt "Shtetl Routes" ma na celu wsparcie rozwoju turystyki w oparciu o żydowskie dziedzictwo kulturowe pogranicza Polski, Białorusi i Ukrainy.

 

Projekt "Shtetl Routes" ma na celu wsparcie rozwoju turystyki w oparciu o żydowskie dziedzictwo kulturowe pogranicza Polski, Białorusi i Ukrainy.

 

Teatr NN

Brody - przewodnik

ukr. Броди, jid. בראָד

Brody - przewodnik

Przy granicy

Brody są usytuowane na pograniczu Galicji i Wołynia, gdzie w XIX w. przebiegała granica między Austro-Węgrami a Rosją. Pograniczna lokalizacja była atutem Brodów i sprzyjała rozwojowi handlu.

Pierwsza wzmianka o Brodach datowana jest na 1084 r. W 1441 r. król Władysław III Warneńczyk za szczególne zasługi w obronie ziem ruskich przekazał szlachcicowi Sienieńskiemu zamek w Olesku wraz z okolicą. W posiadaniu Sienieńskiego znalazły się także Brody. W 1580 r. potomkowie Sienieńskiego sprzedali swoje dobra Stanisławowi Żółkiewskiemu, co było też początkiem rozwoju miasta. 22 sierpnia 1584 r. Brody otrzymały prawa magdeburskie oraz przywileje królewskie, dzięki czemu w każdy wtorek i piątek odbywały się targi, miasto korzystało z prawa do składu towarów, а także odbywały się tu 3 coroczne jarmarki. W 1629 r. miasto przeszło we władanie hetmana Koniecpolskiego, który sprowadził do Brodów pierwszych Żydów, Ormian, Greków, Turków i tkaczy z Flamandii, aby ożywić gospodarkę. Dzięki obecności przybyszów w Brodach zaczęła rozwijać się produkcja wsch. dywanów i namiotów, która trwała do 2. poł. XVIII w.

Rok później rozpoczęto budowę dużej cytadeli (1630–1635). Pracami kierowali architekt wenecki Andrea dell’Acqua i Guillaume le Vesseur de Beauplan. Po wybuchu powstania Chmielnickiego w 1648 r. Brody zostały całkowicie spalone, twierdza zaś ocalała dzięki potężnym fortyfikacjom i położeniu na bagnistym terenie. Aleksander Koniecpolski przekazał miejscowość królowi Janowi III Sobieskiemu. Ten z kolei oddał miasto swojemu synowi Jakubowi, który w 1704 r. sprzedał Brody Potockim.

W 1772 r. miasto znalazło się pod rządami austriackimi i stało się miastem przygranicznym – najpierw z Rzeczpospolitą, a od 1795 r. z Imperium Rosyjskim. W 2. poł. XIX w. przez miasto prowadził szlak kolejowy Rzeszów–Lwów–Brody. Brody stały się ważnym ośrodkiem handlowym. Cesarz Austrii Józef II nadał Brodom tytuł „wolnego miasta”.

Rynek w Brodach, 1912, zbiory Biblioteki Narodowej - www.polona.pl
Rynek w Brodach, 1912, zbiory Biblioteki Narodowej - www.polona.pl

Żydzi z Brodów

Żydzi pojawili się w Brodach za czasów hetmana Koniecpolskiego (XVI w.). W 1648 r. mieszkało tu ok. 400 rodzin żydowskich. W 1664 r. miejscowy podkahałek wyodrębnił się z lwowskiego. Od tamtego czasu miał on znaczący wpływ na Sejmie Czterech Ziem. W 1696 r. dzielnica żydowska spłonęła. W 1699 r. właściciel miasta Jakub Ludwik Sobieski (syn króla Jana III Sobieskiego) pozwolił Żydom osiedlać się we wszystkich dzielnicach miasta i uprawiać wszelkie rzemiosła i handel. W 1. poł. XVIII w. Brody zostały spustoszone przez armię rosyjską, a wielki pożar zniszczył centralną część miasta w 1749 r.

Wkrótce Brody zostały odbudowane dzięki wsparciu kupców żydowskich. Gdy po pożarze miasto opuścili Ormianie, Żydzi nie mieli już żadnej konkurencji, a Brody stały się jednym z najważniejszych ośrodków żydowskich w Galicji.

Synagogi

W 1. poł. XVIІІ w. drewniana synagoga, znana z XVI w., spłonęła w czasie pożaru. W 1742 r. społeczność żydowska – w związku z częstymi pożarami – podjęła decyzję o zbudowaniu synagogi murowanej. Władze lokalne, pod naciskami bp. łuckiego, nie chciały dać zgody na budowę i zażądały od kahału opłaty 350 zł rocznie na utrzymanie 1 ucznia w Łuckim Seminarium Duchownym. Dopiero kiedy kahał wyraził na to zgodę, rozpoczęto budowę Wielkiej Synagogi, o czym świadczy napis na attyce od strony wsch. budynku.

Brody, wnętrze synagogi, widok ogólny w kierunku aron ha-kodesz
Wnętrze synagogi w Brodach, widok ogólny w kierunku aron ha-kodesz, fot. Szymon Zajczyk, zbiory Instytutu Sztuki PAN

Bóżnica w Brodach była jedną z największych w Galicji. Budowlę typu obronnego wzniesiono na planie kwadratu. Główną salę modlitewną od płd., zach. i pn. strony otaczały niższe przybudówki.

W maju 1859 r. synagoga spłonęła podczas pożaru, który zniszczył większą część Brodów. Na początku XX w. przeprowadzono w niej prace remontowe.

Brody, elewacja boczna synagogi podczas remontu
Remont synagogi w Brodach, 1919, zbiory Instytutu Sztuki PAN

Synagoga bardzo ucierpiała podczas II wojny światowej – zostały zniszczone przybudówki od strony płd. i pn. W poł. lat 60. XX w. przeprowadzono remont budowli, po czym pomieszczenia synagogi przystosowano do użytku jako magazyn. Z powodu stale przeciekającego dachu budowlę przestano wykorzystywać, co doprowadziło do jej szybkiej ruiny. Latem 1988 r. miało miejsce potężne zawalenie się ściany zach. z przybudówką. W lutym 2006 r. zawaliła się zach. część sklepień. Obecnie synagoga znajduje się w stanie katastrofy budowlanej.

Detal oryginalnej dekoracji fryzu w Wielkiej Synagodze w Brodach
Detal oryginalnej dekoracji fryzu w Wielkiej Synagodze w Brodach, 2013, fot. Wioletta Wejman, zbiory cyfrowe Ośrodka „Brama Grodzka – Teatr NN” - www.teatrnn.pl

Wiadomo, że na miejscu budynku przy ul. Honczarskiej 10 znajdowała się tzw. Mała Synagoga. Po wielkim pożarze na początku XIX w. bóżnica została odrestaurowana (ok. 1804 r.), na skutek czego otrzymała nazwę „Nowej” synagogi. Została rozebrana tuż po II wojnie światowej.

Wg danych ze spisu synagog w okręgu złoczowskim z 1826 r., oprócz 2 wspomnianych, w Brodach istniało jeszcze 6 innych bóżnic, z których 2 były drewniane.

W 1756 r. w brodzkiej synagodze ortodoksyjni Żydzi potępili frankistów, a w 1772 r. chasydów, których w ciągu kilku następnych lat wypędzono z miasta, а ich książki spalono. Pomimo tego Brody na przełomie XVIII i XIX w. stały się ważnym ośrodkiem chasydzkim.

Uczniowie żydowskiego gimnazjum w Brodach, 24 lipiec 1921, zbiory Beit Hatfutsot, The Museum of the Jewish People, Photo Archive, Tel Awiw, spuścizna Josepha Parvari
Uczniowie żydowskiego gimnazjum w Brodach, 24 lipiec 1921, zbiory Beit Hatfutsot, The Museum of the Jewish People, Photo Archive, Tel Awiw, spuścizna Josepha Parvari

W XVIII w. Brody były znanym żydowskim ośrodkiem studiowania kabały. Tu powstał tzw. „Broder klojz” (prywatny klojz, utrzymywany z funduszy rodziny rabiego Jakuba Babada), który był związany z poprzednikami chasydów – grupą rabinów tworzących zamkniętą społeczność zajmującą się studiowaniem Tory i kabały. Początkowo występowali oni przeciwko ruchowi chasydyzmu, później jednak niektórzy z nich stali się zwolennikami nowego nurtu. Mimo że praktyki rytualne i kabalistyczne były jednakowe w obu grupach, przedstawiciele pierwszej z nich sprzeciwiali się upowszechnianiu kabalistycznej wiedzy. Jednak wraz z powstaniem i szybkim rozwojem chasydyzmu coraz liczniejsza grupa Żydów przyłączała się do tego nowego ruchu. Należy też zaznaczyć, że przez pewien czas mieszkał w Brodach sam rabi Israel ben Eliezer – Baal Szem Tow, który ożenił się z córką miejscowego kupca i uczonego Efraima Kutowera. Przed I wojną światową miejscowi chasydzi byli ściśle związani z dynastią chasydów Bełza. Jej założyciel – Szalom Rokeach – urodził się w Brodach w 1781 r.

Przez 50 lat dajanem (sędzią w sądzie religijnym) Brodów był rabin Szlomo Kluger (1785–1869), nazywany także Magidem z Brodów. Był on autorem 174 utworów religijnych. Kluger był przeciwnikiem haskali. Zmarł i został pochowany w Brodach.

Szlomo Kluger (1785–1869) – słynny rabin, talmudysta, kaznodzieja, komentator i nauczyciel religii, jeden z najwybitniejszych znawców Tory w Galicji w XIX w. Urodził się w miasteczku Komarów w guberni lubelskiej, która była wówczas częścią Imperium Rosyjskiego, w rodzinie rabina. Od wczesnych lat wykazywał nieprzeciętne zdolności do nauki, swój pierwszy komentarz do Tory napisał w wieku 6 lat. Uczył się w Zamościu u rabiego Jaakowa Kranza, znanego jako Magid z Dubna. W 1809 r. objął stanowisko rabina w miasteczku Kulików, a w 1817 r. został rabinem miasta Józefów (gubernia lubelska), latem 1820 r. objął stanowisko rabina w Brodach. W 1845 r. zaproponowano mu stanowisko rabina w Brzeżanach. Pomimo próśb miejscowej społeczności rabi Szlomo przyjął tę ofertę. Wkrótce po przybyciu do Brzeżan zachorował na tyfus i lekarze nie dawali mu szans na przeżycie. Zobowiązał się w razie wyzdrowienia wrócić do Brodów. Dotrzymał swojej obietnicy i powrócił do Brodów, gdzie wówczas urzędował już inny rabin. W Brodach mieszkał do późnej starości (zm. 1869).

Szlomo Kluger zajmuje szczególne miejsce w literaturze rabinicznej Europy Wsch. oraz Rosji 1. poł. XIX w. Będąc wybitnym autorytetem talmudycznym oraz halachicznym, posiadając ogromną wiedzę oraz nieprzeciętne cechy moralne, Kluger stał się najpopularniejszym rabinem nie tylko w Galicji, gdzie mieszkał i pracował, lecz także w Imperium Rosyjskim. Jego zdanie cenili zarówno chasydzi, jak i przeciwnicy chasydyzmu – misnagdzi.

Pod koniec XVIII w. i na początku XIX w. Żydzi z Brodów, którzy utrzymywali ścisłe relacje handlowe z Niemcami, sprzyjali rozpowszechnianiu się idei oświeceniowych (haskali) w Galicji, a następnie na pobliskich terytoriach Imperium Rosyjskiego. Ponieważ jej zwolennicy byli związani z kulturą niemiecką, Brody uważano za najbardziej zgermanizowane miasto Galicji.

Przy wsparciu znanego w Galicji działacza haskali Herza Homberga w Brodach założono żydowską szkołę główną, 2 szkoły niższego szczebla i szkołę dla dziewcząt. Wszystkie te placówki zostały jednak zamknięte przez rząd austriacki w 1806 r. W 1815 r. kahał założył szkołę trzyklasową. Dyrektor szkoły nie był Żydem, a wykładanie religii zastąpiono etyką wg moralno-religijnej czytanki dla dzieci Bnei Syjon (hebr. Synowie Syjonu) autorstwa Homberga. Szkoła ta miała wielu przeciwników wśród ortodoksyjnych Żydów, którzy otworzyli instytut rabinacki i zaprosili sławnego talmudystę Griszę Hellera. Musiał on jednak opuścić Brody, ponieważ został oskarżony o nauczanie zakazanych ksiąg. Wkrótce zamknięto także instytut. W 1851 r. szkoła realna przeszła na utrzymanie państwa i została przekształcona w gimnazjum. Początkowo nauka nie odbywała się w soboty, a następnie wprowadzono 3,5-godzinne sobotnie lekcje. W 1847 r. otwarto żydowską szkołę ludową, której dyrektorem przez wiele lat był znany pedagog Leopold Herzel. W latach 1907–1908 nauczał także religii w gimnazjum. W tym okresie w szkole uczyło się 688 uczniów, w tym 273 dzieci żydowskich.

Brody, dawna żydowska ulica
Ulica Złota w dawnej dzielnicy żydowskiej w Brodach, 2014, fot. Viktor Zagreba, zbiory archiwum fotografii Centrum Inicjatyw Społecznych i Biznesowych

W XIX w. Żydzi stanowili 88% mieszkańców miasta. Brody były największym miastem powiatowym w Europie z tak dużym odsetkiem ludności żydowskiej. W 1. poł. ХІХ w. Brody były uważane za drugie (po Lwowie) pod względem znaczenia miasto w Galicji, często nazywane „Jerozolimą Austro-Węgier” albo „Triestem na kontynencie”. W 2. poł. XIX w. miasteczko stało się największym ośrodkiem handlowym w Cesarstwie Austro-Węgierskim. Znaczenie Brodów jako ośrodka handlu zaczęło spadać po 1879 r., kiedy to utraciły status „wolnego miasta”. Nadal jednak położenie przygraniczne miało duże znaczenie.

Brodzcy śpiewacy

Brodzcy śpiewacy (jid. broder-zinger) – określenie używane od poł. lat 50. XIX w. w odniesieniu do wędrownych trup śpiewaków ludowych, występujących po karczmach, początkowo w Galicji, na Bukowinie i Zakarpaciu, a później w wielu innych miastach. Pierwszą taką grupę zorganizował D.B. Margulies z Podkamienia k. Brodów, inną zaś, równie znaną – B.Z. Ehrenkranz ze Zbaraża rozpoczynający karierę śpiewaczą od pisania pieśni. Z czasem śpiewacy ci utworzyli Żydowsko-Niemiecki Teatr Artystyczno-Śpiewaczy, którego impresariem został Chaim Bendł. Występowali we Lwowie, w karczmie Bombacha. Śpiewali pieśni ludowe, chasydzkie, tańczyli, wystawiali jednoaktówki w języku jidysz, których autorów nie znamy (niektóre przypisuje się I. Grodnerowi). Autorem wielu nowych pieśni był Alik Cunajer, inne pisali Zbarażer i – uznany później za twórcę teatru żydowskiego – Abraham Goldfaden. Wśród odtwórców ról wyróżniali się Chune Sztrudler i Jona Rejzman. Przedstawienia cieszyły się wielką popularnością wśród Żydów. Brodzcy śpiewacy w latach 1866–1868 występowali w Warszawie w teatrze letnim na Nalewkach. W przedstawieniach brali udział gościnnie występujący artyści z Wiednia i Żytomierza. Artyści ci uważani są za inicjatorów odrodzenia starożydowskiej sztuki śpiewaczej. Ich występy, będące pierwszą formą przedstawień teatralnych (prócz okazjonalnie wystawianych purimszpilów), z którymi zawodowo związani byli śpiewający odtwórcy ról, uznawane są za prapoczątki współczesnego teatru żydowskiego.

Na podstawie: www.jhi.pl/psj/brodzcy_spiewacy

W Brodach urodził pisarz i dziennikarz Joseph Roth (1894–1939). W rodzinnym mieście ukończył gimnazjum, w wieku 19 lat przeniósł się do Lwowa, gdzie studiował na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Lwowskiego. Szybko znalazł się w epicentrum rywalizacji polsko-ukraińsko-żydowskiej, która była wówczas zwykłym zjawiskiem. Zrozumiał, że nie pociąga go ani nacjonalizm polski czy ukraiński, ani syjonizm. To właśnie wtedy postanowił asymilować się z kulturą austriacką i zostać pisarzem języka niemieckiego. Po roku studiów Roth przeniósł się na Uniwersytet Wiedeński. Tematyka żydowska w większym lub mniejszym stopniu obecna jest w większości jego utworów. Znana nowela Juden auf Wanderschaft (niem. Wędrujący Żydzi) to swoista oda dla „Оstjude”. Jeden z najlepszych utworów Rotha Hiob zawiera opis sztetla na Ukrainie radzieckiej, którą pisarz odwiedził jako korespondent niemieckiej gazety na początku lat 20. XX w. Powieść została zekranizowana. Marlena Dietrich, która znała Rotha osobiście, uznawała go za swojego ulubionego pisarza, Hioba zaś za swoją ulubioną książkę.

Wiosna Ludów

W 1848 r. rozpoczęła się Wiosna Ludów. Pod wpływem tych wydarzeń, a także haskali, w środowisku żydowskim rozpoczęły się nowe procesy. Żydzi Galicji po raz pierwszy uzyskali możliwość udziału w wyborach politycznych i zebraniach obywateli.

W 2. poł. XIX w. w Brodach ukazywały się 2 gazety: „He-Chaluc” (hebr. Pionier) – periodyk wydawany w latach 1852–1889 w języku hebrajskim (jego wydawcą był Joshua Heschel Schorr) oraz „Iwri Anochi” (hebr. Jestem Hebrajczykiem) – tygodnik wydawany w latach 1865–1890 przez Barucha i Jacoba Weberów.

W 1881 r. do Brodów napłynęła wielotysięczna rzesza żydowskich uchodźców z Rosji, którzy uciekali przed pogromami. Następnie z Brodów odsyłano ich specjalnymi pociągami do Europy Zach., a później do USA.

Gdy w 1867 r. Galicja uzyskała autonomię, gospodarka Brodów zaczęła podupadać z racji osłabienia związków handlowych z Wiedniem. Żydowska inteligencja świecka i elita gospodarcza w mieście usiłowały bronić austriackiego centralizmu, co doprowadziło do izolacji gospodarczej miasta i osłabienia jego pozycji w regionie. Było to widać zwłaszcza na przykładzie konfliktu wokół kwestii języka niemieckiego jako języka nauczania w szkołach i w gimnazjum w mieście.

W Brodach działało bractwo pogrzebowe „Chesed we Emet” (hebr. Miłosierdzie i prawda) oraz różne stowarzyszenia żydowskie – organizacje charytatywne „Kimcha de Pischa” (hebr. Mąka na Pesach), której członkowie rozdawali biedakom macę w święto Pesach і „Malbisz Arumim” (hebr. Ubranie dla potrzebujacych).

Natan Michael Gelber (1891–1966) – żydowski historyk i działacz społeczny, badacz historii Żydów Galicji. Uczęszczał do gimnazjum w Brodach, studiował na Uniwersytetach: Berlińskim i Wiedeńskim. W czasie I wojny światowej był oficerem armii austro-węgierskiej. Na początku 1919 r. należał do grupy radców przedstawicielstwa wiedeńskiego Żydowskiej Rady Narodowej Galicji, działającej w Stanisławowie w okresie rządów Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej. W 1933 r. przeprowadził się z Wiednia do Palestyny. Był działaczem organizacji społecznej o charakterze syjonistycznym. Napisał następujące dzieła: Die Juden und der polnische Aufstand 1863 (niem. Żydzi oraz powstanie polskie 1863), Historia Żydów Stanisławowa, Brody 1584–1943, Geschichte des Zionismus in Galizien 1875–1918 (niem. Historia ruchu syjonistycznego w Galicji) oraz zbiór artykułów poświęconych historii społeczności żydowskiej Lwowa, szkice historyczne w encyklopediach oraz pracach zbiorowych poświęconych historii Żydów z miast Galicji – Stryja, Buska, Tarnopola i innych. Zmarł w Jerozolimie w 1966 r.

Dov Sadan (1902, Brody – 1989, Afula, Izrael) – izraelski uczony i polityk, badacz folkloru i literatury. W latach 1952–1970 był kierownikiem Katedry Literatury w Języku Jidysz na Uniwersytecie Żydowskim w Jerozolimie. W latach 1965–1968 był deputowanym Knesetu. Laureat Nagrody Izraela w dziedzinie studiów żydowskich za 1968 r.

Zaraz po wybuchu I wojny światowej Brody zostały zajęte przez wojska rosyjskie. Miał miejsce pogrom Żydów. Po wojnie Brody znalazły się w składzie Polski (1919), w okresie międzywojennym były miastem powiatowym w województwie tarnopolskim.

II wojna światowa i Zagłada

W 1939 r. w mieście mieszkało 6 tys. osób, wśród nich ponad 3 tys. Żydów. We wrześniu 1939 r., wraz z rozdziałem Polski przez nazistowskie Niemcy i ZSRR, miasto znalazło się w składzie USRR. W lipcu 1941 r. rozpoczęła się okupacja niemiecka. 12 lipca 1941 r. naziści oraz kolaboranci ukraińscy w Brodach rozstrzelali 250 Żydów. W poł. lipca na rozkaz władz okupacyjnych powstał Judenrat. Niemcy utworzyli getto jesienią 1941 r. Obejmowało ono ul. Browarną i ul. Słomianą. Przetrzymywano tu 12 tys. Żydów z Brodów i okolicznych wsi (Sokołówki, Łopatyn і Olesko).

Pierwsza deportacja odbyła się 19 września 1942 r. Wg różnych źródeł, od 2 do 4,5 tys. osób zebrano na rynku w centrum miasta i przymusowo wywieziono do obozu zagłady. Podczas tej akcji wielu ludzi, którzy wiedzieli o istnieniu i działalności obozu w Bełżcu, odebrało sobie życie. Wielu Żydów zamordowano w ich domach albo na ulicy. Druga akcja wysiedleńcza odbyła się 2 listopada 1942 r., kiedy to do Bełżca przybyła 2,5–3-tys. grupa Żydów, w której skład wchodzili także członkowie Judenratu i policji żydowskiej.

Od 1 grudnia 1942 r. getto było ogrodzone drutem kolczastym. Na 2 ulicach wciąż mieszkało 4 tys. Żydów z Brodów oraz 3 tys. Żydów z okolicznych miasteczek i wsi. Wszelkie kontakty okolicznych mieszkańców z Żydami w getcie były kategorycznie zabronione. Dzienna racja żywnościowa chleba wynosiła 80 g. Po krótkim czasie w getcie wybuchła epidemia tyfusu, na skutek której zimą 1942/1943 r. z głodu i chorób zmarło ok. 1,5 tys. osób.

Na początku 1943 r. zorganizowano tu grupę oporu z Samuelem Weilerem na czele, nie udało się jednak zorganizować powstania w getcie.

Akcja mająca na celu ostateczną likwidację getta rozpoczęła się 21 maja 1943 r. Wtedy członkowie podziemia otworzyli ogień w kierunku straży obozowej. W odpowiedzi straż rozpoczęła masowe ostrzeliwanie całego getta. Wielu Żydów spalono żywcem, innych rozstrzelano na ulicy i w lesie w pobliżu miasteczka. W powstałym chaosie wielu Żydom udało się uciec z getta, a następnie dołączyli do grupy partyzantów żydowskich z Weilerem na czele i przetrwali wojnę. Podczas likwidacji getta do obozu zagłady w Sobiborze wywieziono pozostałe 3 tys. Żydów. Z 10-tysięcznej ludności żydowskiej Brodów jedynie 88 osób przeżyło Holokaust.

Cmentarz

Na nowym cmentarzu żydowskim w Brodach – największym kirkucie w Galicji – dominują nagrobki z 2. poł. ХІХ w. Pomimo zniszczeń jest on jednym z najlepiej zachowanych cmentarzy żydowskich na współczesnej Ukrainie. Do dziś na kirkucie zostało zachowanych ok. 5,5 tys. nagrobków. Najstarszy należy do Judy, syna Meira (zm. 1833). Tuż za ogrodzeniem, od strony zach., znajduje się zbiorowa mogiła ok. 6 tys. osób rozstrzelanych w tym miejscu w latach Holokaustu.

Macewa na cmentarzu żydowskim w Brodach
Macewa na cmentarzu żydowskim w Brodach

Ślady obecności

Brody bardzo ucierpiały w okresie obu wojen światowych. Świątynię rzymskokatolicką zamknięto na 50 lat, wierni zaś uczęszczali do parafii w Złoczowie i Krzemieńcu. Nieopodal pozostałości wałów miejskich zachowały się 2 cerkwie w stylu barokowym. Przed wybuchem II wojny światowej w mieście istniało 86 żydowskich budowli kultowych, z których do dziś zachowała się jedynie na poły zniszczona Wielka Synagoga oraz budynek dawnej XIX-wiecznej bóżnicy przy ul. Szczurata 9, który w związku z przebudową na sklep latem 2006 r. utracił wszystkie cechy posiadanego niegdyś stylu.

Warto zobaczyć

  • Cmentarz żydowski (XIX w.), ul. Czuprynki

  • Synagoga (XVIII w.), ul. Gonczarska

  • Ruiny zamku (XVII w.), wraz z pałacem Potockich (XVIII w.), ul. Zamkowa

  • Cerkiew obronna Narodzenia Bogurodzicy (1600), ul. Iwana Franki 12

  • Cerkiew św. Trójcy (1726), ul. Welyki Filwarky 23

  • Cerkiew św. Jerzego, (XVI–XVII w.), ul. Jurijiwska

  • Kościół katolicki (1596), ul. W. Stusa 9

  • Izba przemysłowo-handlowa (XIX w.), ul. Kociubynśkoho 8

  • Budynek dawnego Cesarsko-królewskiego Starostwa Powiatowego (XVIII w.), siedziba Muzeum Historyczno-Krajoznawczego w Brodach, Majdan Swobody 5

  • Uroczysko „Zastawki”, miejsce staroruskiego miasta wzmiankowanego w latopisie

Okolice

Olesko (28 km): ruiny synagogi (XVIII w.), zamek (XVI w.), obecnie muzeum, kościół św. Trójcy (1545)

Beresteczko (35 km): dawna synagoga (XVIII w.), kamienny słup na mogile księcia Aleksandra Prońskiego (XVI w.), kościół św. Trójcy (XVII w.), Muzeum bitwy pod Beresteczkiem (1651)

 

Opracowanie tekstu: Bozhena Zakaliuzna, Anatoliy Kerzhner

 

Mapa

Zdjęcia

Słowa kluczowe