Projekt "Shtetl Routes" ma na celu wsparcie rozwoju turystyki w oparciu o żydowskie dziedzictwo kulturowe pogranicza Polski, Białorusi i Ukrainy.

 

Projekt "Shtetl Routes" ma na celu wsparcie rozwoju turystyki w oparciu o żydowskie dziedzictwo kulturowe pogranicza Polski, Białorusi i Ukrainy.

 

Teatr NN

Czortków nad Seretem

Martin Pollack, Po Galicji. O chasydach, Hucułach, Polakach i Rusinach. Imaginacyjna podróż po Galicji Wschodniej i Bukowinie, czyli wyprawa w świat, którego nie ma, Wołowiec 2007, s. 198-199.

Czortków nad Seretem

Barnow (...) to Czortków nad Seretem, stolica powiatu, gdzie Karl Emil Franzos* dorastał jako syn lekarza okręgowego w służbie cesarsko-królewskiej. Choć był synem Żyda, uczęszczał do szkoły  przy klasztorze dominikanów, oprócz chederu jedynej wtedy w miasteczku; tam nauczył się polskiego i łaciny, niemczyznę zawdzięczał rodzicom, a hebrajski wpajał mu prywatny nauczyciel, „jedyny - jak pisał Franzos we wstępie do książki Der Pojaz (Pajac) - czortkowianin mojej wiary, z którym aż do dziesiątego roku życia utrzymywałem bliższe stosunki". Ojciec Karla Emila czuł się Niemcem i trzymał z daleka od czortkowskich Żydów, którzy też zapewne ze swej strony unikali ubranego po europejsku urzędnika. Dla nich był apikojresem, wiałoromcą i nikczemnikiem; widząc go, spluwali za jego plecami.

Od dworca położonego na lewym brzegu Seretu prowadziła do miasta ulica Dworcowa (Bahnhofsstraße); po drodze mijało się drewniany, pomalowany na różne kolory pomnik św. Jana z Dukli i stary ukraiński kościół z drewna. Mostem na Serecie dochodziło się do rynku z klasztorem dominikanów i ratuszem. Na przedmieściu Wygnanka znajdowała się ruina zamku, który  w XVII wieku był siedzibą tureckiego paszy, a w Starym Czortkowie stara synagoga w stylu mauretańskim i obok pałac chasydzkiego rabbiego-cudotwórcy, mającego swoich zwolenników w wielu miejscowościach Galicji Wschodniej. W dzielnicy wokół rynku było kilka małych hoteli, lepsze zajazdy dla komiwojażerów i ziemian z okolicy, którzy nudzili się w swoich odległych majątkach, dwie kawiarnie: „Bristol" i  „Grün", cukiernia, sąd powiatowy i polskie gimnazjum - mimo że większość mieszkańców stanowili Rusini i Żydzi.

Franzos darzył to prowincjonalne miasteczko, liczące na przełomie wieków okrągłe dziesięć tysięcy mieszkańców, uczuciem miłości podszytej nienawiścią. Czortków pojawia się stale w jego dziełach jako imaginacyjny sztetl Barnow (polskie „ó" najwyraźniej padło tu ofiarą dostosowania do niemieckiej pisowni). Barnow stanowi ikonę ciasnoty i brudu wszystkich żydowskich miasteczek w Galicji, Rumunii i części Polski pod zaborem rosyjskim.

*Karl Emil Franzos (1848-1904) - urodzony w Czortkowie pisarz i dziennikarz.

Mapa

Polecane

Zdjęcia

Słowa kluczowe