Projekt "Shtetl Routes" ma na celu wsparcie rozwoju turystyki w oparciu o żydowskie dziedzictwo kulturowe pogranicza Polski, Białorusi i Ukrainy.

 

Projekt "Shtetl Routes" ma na celu wsparcie rozwoju turystyki w oparciu o żydowskie dziedzictwo kulturowe pogranicza Polski, Białorusi i Ukrainy.

 

Teatr NN

Przewodnik ilustrowany po c. k. austr. kolejach państwowych na szlakach: Krasne-Brody

Adolf Władysław Inlender, Przewodnik ilustrowany po c. k. austr. kolejach państwowych na szlakach: Lwów-Krasne-Podwołczyska, Krasne-Brody, Lwów-Stanisławów-Kołomyja-Śniatyń-Czerniowce, Kołomyja-Słoboda rungurska, Kołomyja-Kniażdwór, Stanisławów-Buczacz-Husiatyn, Stanisławów-Woronienka, Koleje Podolskie, Wiedeń 1892, s. 24-31.

Przewodnik ilustrowany po c. k. austr. kolejach państwowych na szlakach: Krasne-Brody

Brody

Oddalenie z dworca do miasta 2 km. - Powóz parokonny 1 kor., jednokonny 70 hal.

Hotele: P o d  a r c y k s i ę c i e m  R a i n e r e m, pokój bez oświetlenia i usługi 1 kor. 60 hal. do 2 kor. 40 hal. E u r o p e, 1 kor. 80 hal.

Restauracje: Na dworcu kolejowym i w wyżej wymienionych hotelach. Cukiernia w hotelu P o d  a r c y k s i ę c i e m  R a i n e r e m.

Pokoje do śniadań: Adamowicza i Macha. 

Siedziba Starostwa, Rady powiatowej i Sądu powiatowego, 17.400 mieszkańców. W Brodach znajduje się też Izba handlowo-przemysłowa i konsulat rosyjski, jedyny w Galicji. Z zakładów naukowych istnieje wyższe gimnazjum realne z językiem wykładowym niemieckim i kilka szkół ludowych.

Z owego czasu znajduje się opis miasta przez Daleraca („Les anecdotes de Pologne"), z którego widać, że Brody były bardzo porządnie zbudowane i należały do rzędu najbogatszych miast w Polsce. Król Sobieski, bawiąc w roku 1690 w Brodach jako zastępca swego syna, nadał miastu znów nowe przywileje, w szczególności zaś rozszerzył znacznie przywileje Ormian.

W roku 1696 doznały Brody wielkiego spustoszenia przez Tatarów, a następnie przez pożar. Ażeby dopomóc mieszkańcom po pożarze,  królewicz Jakób nadał im nowe przywileje, z których na uwagę zasługuje nader obszerny przywilej Żydom brodzkim nadany.

Około roku 1700 Ormianie osiadli w Brodach, przenieśli się tłumnie do Lwowa. W roku 1704 odstąpił Jakób Sobieski Brody wraz z przyległościami Józefowi Potockiemu, wojewodzie kijowskiemu, za którego dziedzictwa miasto kilkakrotnie przez wojska rosyjskie, jakoteż przez Sasów spustoszone zostało. Straszna klęska nawiedziła Brody w r. 1742. Podczas jarmarku świętojurskiego, kiedy ze wszech stron napłynęli kupcy z towarami, wybuchł w nocy 6. maja pożar i zniszczył miasto niemal do szczętu. Kilkadziesiąt osób znalazło śmierć w płomieniach, a szkodę w towarach obliczają współcześni na miliony. Między innymi zgorzał piękny dominikański kościół wraz z klasztorem. Po pożarze pozostała jeszcze reszta Ormian przeniosła się do Lwowa, a w mieście pozostali prawie sami Żydzi. Z owego czasu wspomnieć się godzi jeszcze o biskupie łuckim ks. Kobielskim, który do żydowskiej bóżnicy w Brodach zachodził, tamże publiczne kazania i nauki miewał, dysputy z uczonymi Żydami prowadził i duchowieństwo do podobnych dysput zachęcał. Kazania te wyszły drukiem pod tytułem: „Światło na oświecenie narodu niewiernego, to jest kazania w synagogach żydowskich miane, oraz i refleksje i list odpowiadający na pytania synagogi brodzkiej z rozkazu JWImc. ks. Franciszka Antoniego Kobielskiego, biskupa łuckiego etc. do druku podane 1746 w drukarni lwowskiej Soc. Jesu".

Dnia 5. sierpnia r. 1772 wojsko austrjackie wkroczyło do Brodów, poczem Brody zamianowane zostały miastem dystryktowem, a w kilka lat później otrzymały od cesarza Józefa II. przywilej handlowy. Reskryptem cesarskim z dnia 1. października  r. 1779 Brody pod względem handlowym wyłączone zostały ze związku z resztą kraju, i otrzymały wolność handlową, podobnie jak miasta portowe.

W roku 1797 urodził się w Brodach Józef Korzeniowski; dom, w którym poeta ujrzał światło dzienne, zdobi dziś pamiątkowa tablica.

Miasto kilkakrotnie jeszcze wielkimi pożarami nawiedzane, umiało jednak skutecznie podnieść się z ruiny - dzięki wielkiej zasobności tamtejszego kupiectwa. W czasie wykluczenia przez Napoleona I. angielskich towarów z rynków kontynentalnych, doszły były Brody do największego znaczenia handlowego i największej zamożności. Upadek miasta rozpoczął się od roku 1880 z chwilą zniesienia przywileju handlowego.

Spacery: Niewielki ogród miejski „Rajkówka" w samem mieście położony.

Wycieczki:

a) do granicy rosyjskiej około 4 km. Dorożka tam i z powrotem 4 kor.;

b) do najbliższej stacji kolejowej rosyjskiej Radziwiłłów za przepustką wydaną przez starostwo.

Formalności graniczne te same jak podano przy opisie Podwołoczysk. Pieniądze na podróż do Rosji zmieniać należy już w mieście, gdzie znajduje się kilka znaczniejszych kantorów.

Ongi, jako wolne miasto handlowe, posiadały Brody pierwszorzędne znaczenie handlowe, dziś handel podupadł w każdym kierunku. Mimo to odbywają się tu jeszcze wcale znaczne transakcje handlowe, tak w towarach rosyjskich jak i w artykułach przeznaczonych dla Rosji. Najgłówniejszymi artykułami handlowymi są: wełna, bawełna, skóry, szczecina, kończyny rogów (dla fabrykacji guzików), kosy styryjskie, chmiel, anyż i t.d. Tranzytowy handel zbożem również bardzo podupadł, jest jednakże, szczególnie przy większym urodzaju na Wołyniu, zawsze jeszcze dość znacznym. Także handel herbaty utrzymał się jeszcze jako tako, handle Czaczkesa, Witkowskiego, Katza, Adamowicza i Landaua wysyłają znaczne ilości herbaty na całą Galicję. Towary angielskie i francuskie, dawniej z Brodów na cały kraj wywożone, nie stanowią już prawie przedmiotu znaczniejszego handlu, a liczne jeszcze magazyny utrzymują się tylko z detajlicznej sprzedaży dla okolicznych miasteczek w Rosji. Właściwością miasta są wekslarze uliczni, którzy zasiadają przy małych stoliczkach ustawionych wzdłuż ulicy i narzucają się przechodniom z mienianiem rubli.

Z zakładów przemysłowych na uwagę zasługuje wielki młyn parowy Loewenhertza spadkobierców, rafinerja spirytusu Kapelusza i malarnia porcelany Maibluma.

Ilość mieszkańców, pomiędzy którymi znajduje się około 85 procent Żydów, od chwili zniesienia przywileju handlowego, zmniejsza się z roku na rok i spadła już o przeszło 10.000.

Mapa

Polecane

Zdjęcia

Słowa kluczowe